Trebinje je smešteno ispod planine Leotar u dolini reke Trebišnjice, koja protiče kroz sam grad. Bajkovit grad je kroz istoriju bio kulturni i duhovni centar Istočne Hercegovine. Staro istorijsko jezgro i obližnji nekada utvrđeni gradovi nam govore o bogatoj i burnoj prošlosti, a manastiri o njegovoj duhovnosti.
Za Trebinje koje se nalazi na samom jugu Hercegovine, na obalama reke Trebišnjice, podno planine Leotar, kažu da je grad sunca i kamena. Dodaćemo i da je grad vina, platana, prijatne klime i ljubaznih stanovnika .
Trebinjski vinogradari poznati su po proizvodnji vrhunskih vina. Pili su ih i na habzburškom dvoru u Beču o čemu govore srednjovekovni zapisi, a prvi kontingent izvezen je 1883. godine preko Dubrovnika i Trsta u Evropu.
Centar grada nije veliki, ali potrebno je više vremena da se vidi bogatstvo kulturno-istorijskih znamenitosti, verskih objekata i novih atrakcija poput kuće na čijem prozoru i kapiji su se snimale scene iz serije „Ranjeni orao”. Turistička organizacija grada Trebinja obnovila je „Anđelkinu kapiju“ u Starom gradu- mesto koje je nakon prikazivanja serije „Ranjeni orao“, postalo je nezaobilazna lokacija za turiste. Promenjena su vrata, uređen okolni prostor, postavljen novi prozor i klupe, te posađeno cveće, kažu u trebinjskoj Turističkoj organizaciji. Unutrašnji deo Anđelkine kuće sniman je u Beogradu, a spoljašnji u Trebinju. Anđelkina kapija prava je senzacija za srpske turiste. U neposrednoj blizini je Osman – pašina džamija , sagrađena je 1726. godine po naredbi Osman-paše Resulbegovića, trebinjskog kapetana. Jedna je od najlepših u gradu.
Centar grada je izgrađen u mediteranskom stilu kojim dominiraju stara austrijska zdanja i gorostasnih 16 platana starih više od veka. U blizini je park u kojem su pravoslavna crkva Svetog Preobraženja monumentalnog izgleda s početka 20. veka, Dom kulture, spomenik iz Drugog svetskog rata i fontane. Preko Trebišnjice se protežu Perovića (Arslanagića) most zadužbina Mehmed-paše Sokolovića, Kameni most, Andrićev, Geljev most…
Stari grad Kastel smešten je na desnoj obali Trebišnjice, prepun je malih ugostiteljskih objekata, prodavnica suvenira… Najveće zdanje među zidinama je Muzej Hercegovine smešten u nekadašnjoj zgradi austrougarske kasarne sa etnološkom, arheološkom, Dučićevom postavkom, galerijom slika.
Na zidinama se nalazi i spomenik Jeleni Anžujskoj, supruzi Stefana Uroša I. U Dučićevoj ulici u centru grada nalazi se spomenik Jovanu Dučiću, trebinjskom pesniku i diplomati. Dučićeve večeri poezije održavaju se krajem septembra, čime se zvanično završavaju „Trebinjske ljetne svečanosti”. Tada se okupljaju najznačajnije ličnosti sveta poezije iz regiona, a piscu najboljeg dela iz prethodne godine dodeljuje se Dučićeva nagrada.
Nestprljivo smo iščekivali obilazak pešaške zone grada, bogate spomenicima istorijskih ličnosti, kafićima, restoranima i naravno platanima. Šetajući sa turističkim vodičem, saznali smo da je Jovan Dučić bio jedan od onih pesnika koji se rado vraćao rodnom gradu. Pomagao je da se grad urbanistički i duhovno razvije. U centru Trebinja nalazi se park Jovana Dučića u kojem možete prošetati i pronaći hladovinu u vrelim danima ispod zimzelenog drveća. Na samom ulazu u park, je bista Jovana Dučića koja je podignuta 1997. godine. U neposrednoj blizini je spomenik Njegošu , podignut na inicijativu Dučića i nalazi se preko puta njegovog spomenika.
Nakon obilaska znamenitosti sa turističkim vodičem, osvežili smo se pićem u kafiću Platani na ulazu pešačke zone, uživajući u zalasku sunca, muzici i razgovoru sa prijatnim domaćinima. Cene u kafiću vrlo su pristupačne i slične našim. Omamljeni autentičnošću grada, razgovarajući sa domaćinima upitali smo ih zašto su platani simbol Trebinja. Zaintrigirani našom radoznalošću, učinili su nam ovo putovanje nezaboravnim svojim odgovorima. Meštani veruju da život počinje i završava se pod platanima i da su oni početak i kraj jedne životne putanje.
Karakteristično je da malo u gradu ima stambenih zgrada. To je nešto što odlikuje Trebinje. Gradili su porodične kuće sa onoliko stanova koliko su imali sinova. Obično su to bile kuće od četiri do šest stanova što je dovelo do toga da i dalje porodice budu na okupu. Postojeće stambene zgrade su napravljene u poslednjih deset godina. Poslednjih godina Trebinje doživljava turistički preporod, udela ima i saobračajno geografski položaj. Prošle godine u ovom gradu su bili turisti iz 92 zemlje sveta.
Brdo Crkvine
Kompleks Hercegovačka Gračanica, hercegovačka jer je u Hercegovini a Gračanica jer je sama crkva trebala da bude verna kopija kosovske Gračanice. Ovaj kompleks je nastao 2000. godine po poslednjoj volji i želji velikog pesnika Trebinjca Jovana Dučića da tu bude i sahranjen. Jovan Dučić je umro 1943. godine, 7. aprila na praznik Blagovijesti. Upravo na taj isti dan 1999. godine na brdu Crkvina je postavljen i osveštan kamen temeljac za izgradnju Hercegovačke Gračanice . Kompleks Hercegovačke Gračanice je završen naredne, 2000. godine. Na praznik Blagovijesti 47 godina nakon smrti pesnika, 2000. godine, njegove mošti prenete su u Trebinje u Hercegovačku Gračanicu. Zahvaljujući Dučiću 90% spomenika u Trebinju su njegovi darovi ovom gradu, biblioteci je poklonio preko 5000 knjiga , gradu je poklonio čitav park, muzeju ogroman broj Rimske klasike, ulja na platnu ,muzičkih instrumenata, sve ono što je on koristio u privatnom životu. Dok je službovao u Italiji iz luke Đenovo u Dubrovnik brodom je slao stabla da se formira gradski park u Trebinju. Poslednji put je bio u Trebinju 1938. godine .
Hercegovačka Gračanica nije identična onoj na Kosovu. Naime, manja je za jedan nivo, a i unutrašnjost ima određene razlike. Crkva je izgrađena u vizantijskom stilu i živopisana je tzv. “secco” tehnikom (suva tehnika oslikavanja) pod snažnim uticajem poznatog grčkog ikonopisca Stamatisa Sklirisa.
Unutar crkve se nalazi 16 stubova od kojih je 15 četvrtastog preseka, dok je jedan zaobljen i ima poseban značaj i simboliku. U njegovom podnožju se nalazi kamen donesen iz Kosovske Gračanice koji ima simboliku “kamena sa ognjišta” kojim se prenosi duh “starog doma” u “novi dom”.
Pod Herecgovačke Gračanice je mozaik replika iz Prizrenskog manastira Svetih Arhanđela (Metohija), zadužbine cara Dušana i takođe ima snažnu simboliku.
Sa desne strane crkve se nalazi pesnikov grob sa skromnim natpisom “Jovan Dučić – pesnik”, ispisanog po njegovoj želji. Po rečima Trebinjaca, bio je veliki šarmer i večiti neženja koji je vešto krio svoje godine. Zato, na njegovom nadgrobnom spomeniku nećete videti godinu rođenja.
U sklopu kompleksa se pored crkve nalaze i zvonik, vladičanski dvor, amfiteatar, suvenirnica.
Sa brda Crkvina pruža se fantastičan pogled na sunčani grad i reku Trebišnjicu.
Manastir Tvrdoš
Nakon posete Hercegovačkoj Gračanici uputili smo se prema manastiru Tvrdoš.
Manastir Tvrdoš sa crkvom posvećenoj Uspenju Presvete Bogorodice je srednjovekovni srpski pravoslavni manastir koji se nalazi nedaleko od Trebinja u Republici Srpskoj. Manastir Tvrdoš je sedište Hercegovačko-zahumske eparhije., podignut je na temeljima prvobitne male crkve iz 4. veka, u vreme Konstantina Velikog, pre nego što su Srbi primili hrišćanstvo, što govori o tradiciji i dugovečnosti hrišćanstva na prostorima Hercegovine. Temelji te crkve se mogu videti u manastiru, jer je deo poda manastira uređen u staklu, tako da se kroz te “prozore” na podu vide temelji prastare originalne crkve.
Manastir Tvrdoš je potpuno okružen prostranim vinogradima i daleko poznat po svom vinu, koje se čuva u hrastovim buradima iz 16. veka. U obližnjim plodnim područjima Petrovog i Popovog polja su posađeni mladi vinogradi. Novi vinski podrum manastira Tvrdoš sa degustacinom salom se potpuno uklapa u manastirski ambijent u kojem se posle razgledanja oslikane crkve dočekuju posetioci na degustaciju odličih manastirskih vina.
U ovom manastiru je Vasilije Ostroški izvesno vreme živeo kao arhijerej. Druga zanimljivost koja nas je impresionirala – u Tvrdošu se čuva ruka kraljice Jelene Anžujske.
Ovo trodnevno putovanje je realizovano u organizaciji Turističke agencije “Rekreativa” Valjevo obilaskom Višegrada,Trebinja, Mostara i Dubrovnika.
